By BSU UPAO - Posted on 05 December 2017

 

Sa tema na pinamagatang, “Essel ko/kalik biag ko: Pagpapahalaga at Paglilinaw sa Ortograpiya at Usaping Pangwika Sa Pagkamit ng Mabisang Pagkatuto at Pagtututuro, nagsagawa ng seminar ang Benguet State University Sentro ng Wika At Kultura (BSU – SWAK) tungkol sa ortograpiyang Ibaloy, Kankanaey, at iba pang konsepto sa masining na pagtuturo.

“Multi-cultural ang mga mag-aaral sa Benguet kaya matuto kayo ng iba’t-ibang dialect ng Cordillera,” saad ni BSU Vice President for Business Affairs Silvestre K. Aben sa kanyang bating pagtanggap.

Sa pangunguna ni Dr. Winston N. Ros, Direktor ng BSU-SWAK, , nagsagawa rin ang Sentro ng Timpalak Uswag Darepdep 2017 kung saan ang mga mag-aaral ng Benguet ay inanyayahan upang magsulat ng literaturang Filipino gamit ang wikang Ibaloy.

Ang mga nagwagi ay mga sumusunod, Javier A. Galac ng King’s College of the Philippines; Misty Joy S. Tam-awen, Joefrey D. Toriano, Aveminichie A. Kilaban, Kertney M. Balagsa, at Charlote L. Celo ng ng Gov. Bado Dangwa Agro-Industrial School (GBDAIS). Ang mga naparangalan ay nabigyan ng medalya at sertipiko.

“Namumutiktik sa isip ko na kayo ay dapat sanaying huwag kalimutan ang mga katutubong wika tulad ng Ibaloy, Kankanaey, at Kalanguya,” ika ni Ros.

Inihayag ni Rizalyn A. Guznian, Chief Education Supervisor ng Curriculum Implementation Division ng Kagawaran ng Edukasyon (DepEd) ang ukol sa Estruktura ng Ortograpiyang Kankanaey. Ayon kay Guznian, ang ortograpiya ay ang paraan ng pagbaybay ng mga katutubong wika tulad ng Ibaloy, Ilokano, Kankaney, at iba pa.

“To quote Aquino, ‘Use language to connect to your heritage, use Filipino to connect to your country, and use English to connect to the world’ (Sabi nga ni Aquino, ‘Gamitin ang katutubong wika para umugnay sa pinagmanahan, gamiting ang wikang Filipino para umugnay sa bayan, at gamitin naman ang Inggles para umugnay sa mundo’),” ani ni Guznian.

Sumunod naman ang pagbigay ng impormasyon ni Lucio B. Alawas, Chief Education Supervisor ng Governance and Operation Division ng DepEd ukol sa Estrukura ng Ortograpiyang Ibaloy. Nasabi niya na may kahirapan ang pagturo ng ortograpiyang Ibaloy sa kadahilanan na ito ay maraming uri at pagbigkas sa bawat munisipyo o mga karatig-bayan ng Benguet.

Ayon din kay Alawas, importanteng matutunan natin ang wastong pagtuturo ng sinusong wika ( mother tongue) dahil ito ay isang paraan na pagpapahalaga sa nakaraan.

Masining na Pagtuturo

Sinimulan naman ni Aida A. Pe, isang guro ng Buyagan Elementary School ang paksa ukol sa pagtuturo gamit ang wikang bernakular. Ayon sa kanya, ang bernakular ay tumutukoy sa wika o diyalekto na sinasalita ng mga ordinaryong tao sa isang bansa o rehiyon.

Sinabi rin ni Pe na nakakatulong sa relasyo ng guro at mag-aaral ang pag-uugnay ng wikang bernakular. Sinabi rin niya na importante ang tiwala sa sarili sa pagtuturo gamit ang bernakular.

Tinalakay ni Leonora J. Javonillo, isang guro ng BSU – Elementary Laboratory School (ELS) ang mga pamamaraan at mga gabay na pwedeng gamitin sa pagturo ng panitikan sa mga bata. Itinuro niya rin ang mga iba-ibang panitikang bata na pwede rin magamit sa mas mataas na antas ng edukasyon.

Sa ikalawang araw, sinimulan ni Dr. Rosita B. Kudan ang paksa ukol sa mga kaparaanan sa pagbubuo ng kagamitang panturo sa antas elementarya kung saan mas binigyan niya ng malalim na pagtalakay sa mga kagamitan na pwedeng gamitin sa mas maaliwalas na pakikinig ng mga estudyanteng antas elementarya.

Si Dr. Myrna Sison-Kuiper naman, isang Propesor ng Departamento ng Humanidades ng BSU ay nagtalakay ukol sa paksa ng Negosasyon ng Kahulugan. Tinalakay ni Sison-Kuiper ang kahalagahan ng pagkatuto ng estudyante sa mensaheng ibinigay.

Sa pamamagitan ng negosasyon sa kahulugan at mga aktibidades na tumutulong sa estilo ng estudyante sa pakikipanayam at pakikipag-usap, mas mabibigyang linaw ang mga ibig sabihin ng mensaheng natatanggap o ibinibigay.

Pagtataya at pagdidispilina

Tinalakay naman ni Dr. Rachel K. Maguen, guro sa BSU-ELS ang mga simulain sa pagtatayang pang-elementarya.

Itinuro niya ang epektibong pagtataya sa mga lesson plan para sa mga estudyanteng nasa antas ng elementary. Ibinigay niya ang mga palatuntunin at gabay sa mga ito hanggang sa pagtatasa at pagsusuri ng bawat estudyante.

“When you make items for assessment and evaluation, we should always go back to our objectives,” punto ni Maguen.

Pagkatapos ng diskusyon ay itinuro naman ni Liza A. Ngiao, isang Registered Guidance Counselor ang paksa ukol sa mga tuntunin at paggabay sa pagdisiplina sa mga batang mag-aaral.

Sinabi ni Ngiao na iba ang disiplina sa guidance counseling. Nagbigay siya ng halimbawa na kung ang bata ay maingay at makulit, huwag dapat sabihin na ipupunta siya sa guidance counselor dahil sa kanyang ugali. Dapat raw marunong magdisiplina ang guro sa kanyang mag-aaral.

Kung ganoon mang may mga kasong bullying sa silid-paaralan, mas magandang magkaroon ng conference o usapan sa guro at sa magulang ng nam-bully o nabully at panatilihing tahimik ang naganap na conference upang hindi lumaganap ang kwentuhan.

“Huwag gawing pulutan ang estudyante sa kwentuhan,” payo ni Ngiao. Nasabi rin ni Ngiao na ang guro dapat ay parang maging baino o lotus na umuusbong pa rin kahit marumi ang tubig, na kahit anuman ang mga negatibong nangyayari sa paligid, ang guro pa rin dapat ay umuusbong.

Naganap ang paggawad ng sertipiko sa mga dumalo pagkatapos ng pampinid na pananalita ni Dr. Ros.

“Hangga’t merong naniniwala sa atin ay patuloy pa rin tayong gagawa ng paraan upang kayo ay gabayan sa anumang larangan ng sa ganun ay kayo naman ang gagabay sa kinabukasan,” pagwawakas ni Ros.//MDPenchog